Hejt i mowa nienawiści

Dziś powszechnie używa się wyrazu ‘hejt’ na określenie nienawiści w sieci (i poza nią). Słowo to jednak ma bardzo szerokie znaczenie. Używane jest bowiem coraz częściej w celu określenia każdej sytuacji przemocy słownej, czy wyrażonej poprzez obraz lub film wideo. Nie każda taka sytuacja będzie jednak mową nienawiści. Poniżej znajdziecie kilka odpowiedzi na pytania dotyczące definicji mowy nienawiści:  

Zgodnie z definicją Rady Europy mowa nienawiści „obejmuje wszelkie formy wypowiedzi, które szerzą, propagują czy usprawiedliwiają nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm oraz inne formy nienawiści bazujące na nietolerancji m.in.: nietolerancję wyrażającą się w agresywnym nacjonalizmie i etnocentryzmie, dyskryminację i wrogość wobec mniejszości, imigrantów i ludzi o imigranckim pochodzeniu”.

Mowa nienawiści: - Może być wyrażona w różny sposób. Może to być wpis na blogu, komentarz, post na Facebooku czy Twitterze, obrazek, mem, zdjęcie, film wideo. - Może przybierać różne formy. Mogą to być dowcipy, rozpowszechnianie plotek, groźby, pomówienia, plotki, nawoływanie do przemocy, itp. - Osoba jej doświadczająca jest atakowana za to, kim jest (lub kim sprawca uważa, że jest) a niekoniecznie za to, co zrobiła. Wystarczy mieć pewną cechę charakterystyczną, cechę tożsamości czy utożsamiać się z pewną grupą. Czasem mowa nienawiści kierowana jest do osób, które sprawca uznał za np. przedstawicieli mniejszości. - Dotyczy najczęściej osób pochodzących z grup, w stosunku do których istnieją stereotypy i uprzedzenia. Mowa nienawiści to przede wszystkim wyraz stereotypów i uprzedzeń, a te najczęściej dotyczą osób pochodzących z takich grup, jak mniejszości etniczne czy narodowe, grupy religijne czy wyznaniowe, osoby z niepełnosprawnościami, osoby LGBTQ (lesbijki, geje, osoby biseksualne i transseksualne, osoby queer). Generalnie mowa nienawiści wymierzona jest przeciwko osobie, która odróżnia się pewną cechą od sprawcy. Mowa nienawiści jest przejawem rasizmu, ksenofobii, homofobii, seksizmu, nietolerancji i dyskryminacji. - Może mieć bardzo destrukcyjny wpływ na atakowaną osobę. Osoby doświadczające mowy nienawiści bardzo często czują się bezradne i nie wiedzą, co zrobić w sytuacji, w której się znalazły. Czują niepokój, strach, tracą wiarę w siebie, a nawet podejmują próby samobójcze. Czasami mowa nienawiści prowadzi do popełnienia tzw. przestępstw z nienawiści. Jest to zabroniony przez polskie prawo czyn, który jest motywowany uprzedzeniami i wymierzony przeciwko osobie, która odróżnia się pewną cechą od sprawcy. Przestępstwa z nienawiści mogą przybierać formę przemocy fizycznej, niszczenia mienia ofiary, podpalenia czy nawet zabójstwa. Ofiary takich przestępstw wybierane są celowo i tylko ze względu na posiadaną cechę. - Ma na celu poniżenie osoby, często jej odczłowieczenie czy przestraszenie. Taki jest właśnie cel mowy nienawiści, choć zdarza się, że sprawcy nie wiedzą, co robią: powtarzają pewne stwierdzenia, których sami często nie rozumieją. Czasem nie maja też intencji obrażenia kogokolwiek. - Może być kierowana do konkretnej osoby lub grup osób. Czasami wpisy, które należy uznać za mowę nienawiści nie są kierowane do konkretnej osoby, są raczej ogólnymi stwierdzeniami dotyczącymi grup osób, np.: Żydzi nami rządzą i wszyscy o tym wiemy. Trzeba się ich pozbyć i wtedy w Polsce będzie lepiej (wpis na Facebooku). - Zawsze jest przemocą. Nie ma znaczenia, w jakim celu ktoś stosuje mowę nienawiści. Ona zawsze powoduje, że osoby jej doświadczające są poniżone. Ich prawo do bezpieczeństwa osobistego czy prywatności zostaje naruszone.

Sprawcą może być każdy. Nie istnieje profil osoby, która dopuszcza się mowy nienawiści.

Nie jest to łatwe pytanie, więc trudno na nie jednoznacznie odpowiedzieć, bo każdy przypadek jest inny i ma inny kontekst. Z pewnością stosowanie mowy nienawiści to wynik istniejących w społeczeństwie stereotypów i uprzedzeń – te całkowicie nieracjonalne wyobrażenia związane z różnymi osobami wpływają na to, iż pewne grypy są traktowane w sposób agresywny. Wini się je za wszystko: za kryzys na świecie, za przestępstwa, za brak szczęścia czy przegrany mecz. Mowa nienawiści jest wyrazem lęków czy strachu, które często nie są uzasadnione (np. Muzułmanie zaleją Europę, nigdy nie będziemy już bezpieczni). Czasem ludzie stosują mowę nienawiści, bo mają albo niskie, albo zbyt wysokie poczucie własnej wartości. Mowa nienawiści może być także wynikiem pewnych szczególnych uwarunkowań społecznych czy historycznych, a nawet „tradycji rodzinnych”. Nienawiść w sieci to także moda – zbieranie hejtów traktowane jest przez niektóre osoby jak hobby: im więcej zbiorę, tym jestem „kimś”. Mowa nienawiści może być wyrazem pewnej ideologii stosowanej przez grupę, która z założenia nienawidzi pewnych grup osób. Czasami ludzie stosują mowę nienawiści, bo mają problemy z komunikacją. Bardzo często jest tak, że mowa nienawiści to wynik niedoinformowania lub braku edukacji. Pewnie odpowiedź, na pytanie „skąd się bierze mowa nienawiści” jest kombinacją kilku powodów wcześniej wymienionych.

Teoretycznie można, tak jak poza siecią. Trzeba się jednak liczyć konsekwencjami. Wolność słowa jest bardzo ważnym prawem każdego człowieka i bez niej niemożliwe byłoby istnienie demokratycznego państwa. Z tego też powodu prawo to zostało zapisane we wszystkich ważnych dokumentach dotyczących praw człowieka, jak Europejska Konwencja Praw Człowieka. Prawo to gwarantuje także polska Konstytucja. Dzięki wolności słowa uczymy się świadomie i krytycznie oceniać różne podglądy i wyrabiać własne opinie, uczymy się argumentacji i krytycznego myślenia. Dzięki wolności słowa możemy także docierać z własnymi poglądami do innych. Nie jest to jednak prawo absolutne. Granicą naszej wolności jest wolność innych i jeśli nasze działania tę wolność ograniczają lub ją innym odbierają, wolność słowa musi być ograniczona. Nawoływanie do przemocy, zastraszanie, czy grożenie stanowią poważne ograniczenie wolności osób przeciwko którym są wymierzone. Zmierzają one bowiem do poniżenia, zniszczenia czy wykluczenia innych osób. Należy pamiętać, że zniesławienie, zastraszanie czy grożenie innym np. przemocą czy śmiercią jest w świetle polskiego prawa karalne. Więcej informacji na temat przepisów prawnych związanych z mową nienawiści znajdziecie na stronie: http://www.mowanienawisci.info/sekcja/polskie/

 

SKALA ZJAWISKA

 

70%

młodych Polaków styka się z mową nienawiści w Internecie, wielu z nich ją dopuszcza i nie widzi w niej nic obraźliwego (Badania Fundacji Batorego i Centrum Badań nad Uprzedzeniami Uniwersytetu Warszawskiego z 2014 r.)
 

962

wszczęte postępowania przygotowawcze o czyny motywowane nienawiścią w 2015 r., wobec 698 postępowań wszczętych w 2014 r. (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji)
 

Ok. 1/3

uczniów deklaruje, że w ciągu ostatniego miesiąca jakiś nauczyciel na nich krzyczał,na podobnym poziomie są wskazania dotyczące wyśmiewania i ośmieszania przy innych, a kilka procent uczniów twierdzi, że nauczyciel uderzył ich lub szarpnął.(Raport z badań Instytutu Badań Edukacyjnych 2015)

Reagowanie

Dlaczego warto reagować na mowę nienawiści?
  • Mowa nienawiści to przemoc, a reagowanie na przemoc jest moralnym obowiązkiem każdego człowieka
  • Może pomóc to nam lub wesprzeć osoby doświadczające mowy nienawiści
  • Mowa nienawiści utrwala stereotypy i uprzedzenia, których nie da się wytłumaczyć, gdyż są one irracjonalne
  • Mowa nienawiści może prowadzić do przestępstw z nienawiści i doprowadzić do przemocy fizycznej lub śmierci
  • Mowa nienawiści krzywdzi ludzi, powoduje, że czują się bezradni i zastraszeni, co wpływa na ich funkcjonowanie w społeczeństwie
  • Niektóre przypadki mowy nienawiści to przestępstwa karane prawnie; przestępstwem jest także niezgłoszenie przestępstwa, jeśli się o nim wie
  • Internet jest przestrzenią publiczną, tak jak szkoła czy centrum miasta: chcemy się czuć tam bezpiecznie
  • Człowiek generalnie czuje się dobrze i ma satysfakcję, jeśli pomoże komuś, kto naszej pomocy potrzebuje

Działania

W szkole można przeprowadzić wiele działań związanych z przeciwdziałaniem mowie nienawiści. Oto kilka przykładów: Żywa Biblioteka Angażowanie blogerów Filmy video przygotowane przez młodzież Foto kampania 1 Foto kampania 2  

Zakładki

Zakładki" to podręcznik przygotowany przez Radę Europy jak wsparcie do działań kampanii Bez Nienawiści w Europie. Publikacja zawiera 22 scenariusze dla nauczycieli/ek i edukatorów/ek do pracy z młodzieżą w wieku 13-18 lat, z możliwością dostosowania dla innych grup wiekowych. Scenariusze dotyczą przeciwdziałaniu mowie nienawiści skierowanej wobec m. in. mniejszości narodowych, etnicznych, religijnych, LGBTQ*, kobiet, osób z niepełnosprawnościami. Zrzut ekranu 2016-06-01 o 09.55.53

Ćwiczenia

"

Zadaj pytanie

Materiały video